روستای کندلوس از توابع بخش کجور، در فاصله ۷۵ کیلومتری جنوب شرقی نوشهر قرار دارد. روستای کندلوس در محدوده‌ای کوهستانی و در یکی از دره‌های زیبای رشته کوه‌های البراز استقرار یافته و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۶۵۰ متر است.

مردم روستای کندلوس، به زبان مازندرانی (کجوری) سخن می‌گویند. روستای کندلوس با بافت مسکونی متراکم، در شیب ملایم دامنه کوه پناه گرفته است. کوچه‌های روستا، پیچ در پیچ و سنگفرش است. خانه‌های قدیمی بیشتر در دو طبقه با سقفی شیروانی ساخته شده و پوشش لتکوبی یا سفالی دارند.

دیوارهای گلی، ایوان‌های کوچک، پنجره‌های چوبی و معماری ساده، زیبایی این روستا را دو چندان کرده است. مصالح بکار رفته در بناهای قدیمی شامل سنگ، گل، خشت و چوب است  اما در ساخت خانه‌های جدید از مصالح سیمان، گچ، آجر، بلوک و تیرآهن نیز استفاده می‌شود.

براساس یافته‌های باستان شناسان، پیشینه تاریخی روستای کندلوس به هزاره سوم قبل از میلاد می‌رسد. این روستا شاهد تمدن‌های گوناگون در ادوار مختلف تاریخی بوده و نشانه‌هایی از تمدن قبل از میلاد، تمدن ایران قبل از اسلام و تمدن ایران بعد از اسلام را در خود جای داده است.

وجود قبور و گورستان‌های زرتشتی و مانوی، ظروف و اشیا قدیمی که از گوشه و کنار این منطقه بدست آمده از تمدن درخشان این نقطه از مازندران در دوران قدیم حکایت می‌کند. ناصرالدین شاه قاجار در خاطراتش از سفر به این منطقه یاد کرده است. کمال‌الملک نقاش نامی ایران نیز که در این سفر همراه ناصرالدین شاه بوده، تابلویی از این دهکده ترسیم کرده که در کاخ موزه صاحبقرانیه موجود است.

روستای کندلوس در میان دره بسیار زیبایی در رشته کوه‌های البرز استقرار یافته است و چشم اندازهای بی نظیری شامل مزارع گیاهان دارویی با رنگ‌های متنوع، جلوه باغ‌های میوه، سرسبزی ارتفاعات سر به فلک کشیده البرز است. آب و هوای مطبوع و چشمه‌های آب معدنی، شکوه و جذابیت خاصی به روستای کندلوس بخشیده است. علاوه بر جاذبه‌های طبیعی، وجود دو موزه مردم‌شناسی و گیاهان دارویی در شهرت یافتن کندلوس موثر بوده است.

 در روستای کندلوس که مردمی خونگرم و میهمان‌نواز دارد، مجموعه فرهنگی کندلوس در دو طبقه و ۴۰۰ متر زیربنا، در دامنه کوه به طور زیبایی ساخته شده است.

هر بیننده‌ای که به این ساختمان وارد می‌شود، در لحظه اول نگاهش به کتیبه‌ای می‌افتد که انگیزه برپایی این مجموعه را توضیح داده و شناسنامه معرفی اشیا باستانی دهکده به حساب می آید.

مجموعه فرهنگی کندلوس به قصد اشاعه فرهنگ اصیل و بومی منطقه، با طراحی مهندسان و کمک اهالی دهکده ساخته شده است.

مجموعه اشیا نگهداری شده در مجموعه فرهنگی کندلوس در بخش‌های مختلف طبقه‌بندی شده است.این اشیا شامل بافته‌ها، پوشاک و زینت آلات روستایی، مجسمه‌ها، نقاشی‌های سنتی و قهوه خانه‌ای، ظروف و ابزارآلات فلزی و چوبی و اشیا و ظروف سفالی، چینی‌آلات، وسایل روستایی از هزاره دوم قبل از میلاد تا دوره قاجاریه است.

اسناد و کتب خطی، نسخ خطی، کلام الله مجید، دیوان اشعار و عقدنامه‌ها و فرامین نیز بخشی از این گنجینه بشمار می‌رود.در هر گوشه این فرهنگسرا، آثاری قرار دارد که با شناسنامه و اطلاعات دقیق به صورت زیبایی در کنار هم چیده شده و راوی فرهنگ اقوام ساکن مازندران هستند. در یک کلام، فرهنگسرای کندلوس، نمایشگاهی مملو از زیبایی‌ها و تاریخ مردم منطقه مازندران است.

از دیگر دیدنی‌های روستای کندلوس، موزه گیاهان دارویی است. موزه گیاهان دارویی مجتمع کشاورزی کندلوس در سال ۶۵ با هدف کشت، پرورش، تولید و بسته‌بندی گیاهان دارویی و معطر و تولید اسانس‌ها و روغن‌های گیاهی تأسیس شد. این موزه برای نخستین بار در ایران مبادرت به برپایی باغ بوتائیک (موزه گیاهان دارویی ) در زمینی به مساحت ۱۰ هکتار کرده است.

موزه گیاهان دارویی با کاشت بالغ بر ۲۵۰ گونه گیاه ژنتیک ارزشمند در ایران به تولید و عرضه محصولات گیاهی و دارویی اقدام کرده و محصولات خود را به کشورهای مختلف جهان صادر می‌کند.

در مجموع روستای کندلوس به دلیل وجود موزه مردم‌شناسی، موزه گیاهان دارویی، جاذبه‌های کوهستانی و ییلاقی و دارا بودن مراکز اقامتی و خدمات گردشگری از شهرت فراوان برخوردار است. به همین دلیل سالانه هزاران نفر از نقاط مختلف ایران و گردشگران کشورهای دیگر به این روستای دیدنی سفر می‌کنند./ گزارش از شعبانپور