به گزارش رخداد شمال ؛ یکی از شهرهای دیدنی و تاریخی استان خوزستان شهر دزفول است که به دلیل بافت قدیمی معماری بناهایش به شهر آجری ایران معروف است که فرهنگ مردم دزفول را می‌توان ترکیبی از فرهنگ‌های کهن خوزستان دانست.

دزفول زمستان و پاییزی مدیترانه‌ای دارد و زیست‌بوم آن از اواخر زمستان تا ابتدای بهار بسیار سرسبز است که این شهر توریستی با طبیعت جلگه‌ای -کوهپایه‌ای و کوهستانی خود در تمام ایام سال گردشگران زیادی را به سوی خود می‌کشاند.

برای آشنایی بیشتر از قنات قمش با مهندس مهدی بدیلی از شهروندان و مهندس معماری شهرستان دزفول هم کلام شدیم.

مهندس مهدی بدیلی در خصوص قناد قمش دزفول گفت؛ در گذشته یافتن آب شیرین برای ساکنان شهرهای جنوبی و مرکزی ایران بسیار دشوار بوده و نبود آن باعث شده که به فکر حفر قنات بیفتند و از سفره آب‌های زیر زمینی استفاده کنند.

وی گفت؛ تاریخچه قمش به دوره‌ی ساسانی می‌رسد و قدمتی بیش از دو هزار سال در دزفول دارد.

بدیلی گفت ؛ این شیوه آب‌رسانی تا حدود شصت سال پیش در ایران رایج بوده و از مهم‌ترین مشاغل هر شهر مقنی‌گری بوده است که مقنی کسی بوده که مسیر آب سفره‌های زیرزمینی را پیدا می‌کرده و بر اساس آن کانال‌های آبی را حفر می‌کردند و آب حاصل از سفره‌های زیرزمینی به خانه اعیان‌های شهر می‌رسیده و بخشی از آب‌ها هم به مراکز مهم شهری و بناهای عالم المنفعه مانند مسجد و کاروان‌سرا هدایت می‌شده و بخش دیگری هم برای زمین‌های کشاورزی استفاده می‌شده است.

شهروند دزفولی گفت ؛ درباره قدمت قمش دزفول باید گفت بعضی تاریخ ساخت آن را به دوره صفویه نسبت می‌دهند و بعضی به زمان ساسانیان.

وی یادآور شد ؛ متأسفانه این قنات‌ها به دلیل تخریب و ساخت و ساز و مسدود شدن راه‌ها در همین یک سده اخیر از بین رفته‌اند.

بدیلی به این سؤال که قمش چیست؟ گفت؛ در دزفول به قنات‌ها و تونل‌های آب‌ زیرزمینی «قمش» و در شوشتر به آن «سُفته» می‌گویند که قدمت آن‌ها به دوره‌های تاریخی همچون ساسانیان می‌رسد که هرچند قنات‌های شهر دزفول همچون قمش اگرچه همان قنات هست و مانند لوله‌کشی وظیفه انتقال آب را بر عهده دارند؛ اما در واقع با هم تفاوت دارند و تفاوتشان در اینجاست که قنات آب‌های زیرزمینی را جمع می‌کند، اما قمش از آب‌های سطحی مثل رودها و رودخانه‌ها بهره‌برداری می‌کند.

وی گفت؛ نقش قمش‌ها و قنات‌های شهر دزفول در طول هشت سال جنگ تحمیلی ایران و عراق همچون پناهگاهی برای مردم دزفول بودند چرا که مردم برای در امان ماندن از موشک‌های رژیم بعث به آنها پناه می‌بردند.

مهندس بدیلی گفت؛ سرچشمه قمش دزفول رود دز بوده است که نوع قمش‌های دزفول با دیگر قنات‌های ایران متفاوت هست.

از آن جایی که آب رودخانه دز شیرین بوده، مهم‌ترین مصرف آب این رودخانه به نخلستان‌ها و زمین‌های کشاورزی برای آبیاری زمین‌های کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گرفته.

وی گفت ؛ شهر دزفول دارای قنات‌های بسیاری بوده از جمله قمش چوقابافان، عاملی، جیحون، سرکنده، آقامیر و قمش بوعلا یاد کرد که تنها قمش دزفول قابل بازدید همین قمش چوقابافان هست.

بدیلی علت نام‌گذاری قمش چوقابافان را اینجوری عنوان کرد که، بر روی این قنات دو وجه تسمیه وجود دارد، یکی این که در نزدیکی این قمش مسجدی قرار دارد که در زمان جنگ تحمیلی مورد اصابت موشک قرارگرفته و عده‌ای در آن شهید شده‌اند که متولی این مسجد فردی به نام صادق‌قلی چوقابافان که در حال حاضر نام او را روی این قنات گذاشتن و روایت دیگر اینکه به ‌دلیل وجود کارگاه‌های بافت چوقایی در اطراف قمش وجود داشته روی آن گذاشتند.

مهندس بدیلی یاد آور شد ؛ برای دیدن قمش چوقابافان باید از در ورودی که به آن «سَربِطاق» گفته می‌شود عبور کنید که ورودی آن‌ هم سطح زمین است که به ‌شکل اریب و ۴۵ درجه با پله‌ به عمق زمین و آب قنات می‌رسید که این قنات بیش از ۵۰ متر از سطح زمین عمق و طول آن با سایر قمش‌ها تا رودخانه دز ۸,۱۰۰ متر است که تاکنون ۳۰۰ متر از آن خاک‌برداری شده و در معرض بازدید گردشگران گذاشته شده است.

پس از طی ۷۴ پله به قمش چوقابافان رسیدیم و فضایی دیدنی را مشاهده کردیم که در میان رنگین‌کمانی از رنگ‌ها جلوه‌گری می‌کند و هوایی خنک و مطبوع روحمان را تازه کرد.

یکی از جذابیت‌ این قمش، وجود مجسمه‌های مردان و زنان کوزه به دست درجای‌جای این قنات است که این مجسمه‌ها شما را به فضای دزفول قدیم‌ می‌برد و حس می‌کنید در یک فیلم سینمایی قرار گرفته‌اید.

همچنین اشیای قدیمی همچون کاسه‌ها، بشقاب‌ها، چراغ و کوزه در قسمت‌های مختلف این مورد از قنات‌های شهر دزفول به چشم می‌خورد که اهالی شهر به این قنات هدیه داده‌اند تا سهمی هرچند کم در حفظ میراث نیاکان خود داشته باشند.

برای رفتن به قمش دزفول هنگامی که به دزفول رسیدید، برای دیدن قمش چوقابافان باید به خیابان طالقانی بروید. این قمش در پشت بقعه سید محمود و در کنار مسجد و شیدانه امام رضا واقع شده. درکنار مسجد این محله یک در چوبی و سنتی خواهید دید که ورودی قمش است.

از جمله قنات‌های شهر دزفول باید از قمش چوقابافان، قمش عاملی، قمش جیحون، قمش سرکنده، قمش آقامیر و قمش بوعلا یاد کرد.

قمش چوقابافان یا قمش مؤمنان در حال حاضر تنها قمش قابل بازدید دزفول است.

این قمش در دزفول، خیابان طالقانی، پشت بقعه سید محمود و جنب مسجد امام رضا واقع شده است.

وجه تسمیه این قمش را به مسجد نزدیک آن و نام متولی‌اش و وجود کارگاه‌های بافت چوقا که در اطراف آن وجود داشته‌اند، نسبت می‌دهند و قدمت این قنات به دوران ساسانیان بر می گرده.